Sürülmüş Toprak ... "el arado"

Sürülmüş Toprak (Victor Jara)

sımsıkı tuttum ve
batırdım sabanı toprağa
çalıştım yıllar yılı
şaşmamalı yıpranmama.

uçuyor kelebekler, cırlıyor çekirgeler
kararıyor karardıkça tenim
ve parıldıyor güneş, parıldıyor, parıldıyor.
ter beni, ben toprağı sürüyorum,
durmadan, dinlenmeden.

kitapları bulamadım ama...

sadece izi kalmış bende, bir de kapak dizaynının zihnimdeki buğulu görüntüleri... hangi yayınevindendiler? bilmiyorum... yazarlarını bile zor hatırladım açıkcası, dayımın seçmeleriydi. Behrengilere ek olarak Türkiye'den yazarların çocuk öyküleriydi dayımın seçtikleri, önce ben okudum benden sonra da kardeşim. Sanırım sonra da küçük kuzenlere geçmiş bizim kitaplar.

Memleketteyim bir haftadır, aradım taradım, bakılmadık köşe bucak bırakmadım ama yoklar... dedim ya sanırım bizim evden çıkmış o kitaplar, kuzenlerin evine doğru.

Ama "internet var artık hayatımızda" dedim, bir umut. Yine de bulduklarım, benim hayatımda kocaman bir yer edinen bu kitaplara dair ufacık bilgilerdi. Üzücü birşey, Kemalettin Tuğcu'ların Ömer Seyfettin'lerin sarmalındaki bir kuşağa, bu sarmalı koparmakla birlikte sınır tanımayan, ileri bilinçler açan bu cesur denemelerin bu kadar az bilinir, anımsanır olunuşu ve hatta yeni kuşaklara aktarılmayışı cidden çok üzücü.


İşte o ufacık izlerle başladı iki günlük yolculuğum, önce kapak fotoğraflarına baktım, başka yayınevlerinden baskıları da olmuş bazılarının, ama benim kitaplarım onlar değildi. Sonra da kitap hakkındaki bir iki kısa yazıyı okudum. Ardından geçmişi anımsamaya çalıştım, genelde annannemin evindeydim bunları okurken, okuldan çıkmışım, annem işten gelene kadar kardeş ile annannemdeyiz. O koca somyaya oturan ve sürekli okuyan ufacık Ebru... Peki kitaplar ne anlatıyordu, işte bu içerikleri eksiksiz hatırlamak imkansız ama kendimi o öykülerdeki bir karakter yerine koyup uzun uzun kurduğum hayalleri kabaca hatırlamaktayım.


Yolculuğum devam etmekte, her hatıra ve bilgisine ulaşılan kitap yeni bir uğrak benim için. Azıcık mola verip ikisini buraya da aktarmak istedim. Birisi sanırım bilimkurgu sevdamı başlatan kitap, Talip Apaydın'dan, "Biz Varız" diyen bir uzay yolculuğu... Diğeri ise bana kendi ses rengimi sorgulattıran "Benim sesim ne renk?", hem de yazarı Reha Erdem... Bakalım bu kitaplar size de tanıdık gelecek mi?

Biz Varız (Kitabın Girişinden)

Biz Bir Küme Arkadaş

Büyük kentin gecekondu mahallesinde,

Biz bir küme arkadaşız.

Aynı okulun aynı sınıfında

Var gücümezle ve umudumuzla,

Geleceğe doğru çıktık yola.

Beş arkadaşız,

Bu engelli koşuda

Biz de varız.

Ayşe, Ali, Osman, Fadik

Hiçbirimiz buralı değiliz.

Konuşmamız, bakışımız ayrı

Huyumuz, tüyümüz değişik

Ama birbirimizi sevdik.

Analarımız, babalarımız

Hiç sormayın onları

Yoksul insanlar, iyi insanlar.

Türlü sorunların içinde

Bütün gün çalışır çırpınırlar,

Kendileri gibi olmayalım diye.

Üstümüze titrerler

Bize durmadan akıl verirler.

Benim adım Murat,

Yukarıda adım geçmedi,

Çünkü ben yazıyorum bunları.

Arkadaşlarım içinde yazarlığa en yatkın olan benim. Onlar da bunu kabul ediyorlar. Dediler 'Sen yaz Murat, bizim romanımız.' Şiirle başladım, düz yazı ile sürdüreceğim. Gerekirse oyuna bile geçebilirim. Yetki aldım kendilerinden. Bu konuda bana güveniyorlar.

Benim Sesim Ne Renk?

ayşenil çok seviyor çiçekleri

ve en güzellerini bulduğunda

kurutuyor defterinin yaprakları arasında

bense ne çok seviyorsam da kedileri

ya tırmık yiyorum, ya sopa

ne zaman kalkışsam

kedileri defterimin arasında kurutmaya!

Gadjo'nun seçtikleri...

... Elbette çağların açılıp kapandığı bilgisine sahip olmak için okullara, kağıtlara ihtiyaçları yoktu. Kim birbirinden doğan ve birbirinin kucağında sönen mevsimleri gizli bir harita gibi izleyen Çingenelerden daha iyi bilirdi; çağların da aynı bilgelikle haraket ettiğini... Ancak yollarda oldukları bütün zaman boyunca Çingene gibi yaşamaktan başka bir şey düşünmemişlerdi.

Hayır ne kanlarında onları böyle yaşamaya zorlayan birşey vardı; ne de haklarındaki hurafelere kulak asmışlardı. Yalnızca zaman içinde edinilmiş köklü yaşam alışkanlıklarıydı bunlar; itilmenin, horlanmanın, avlanmanın yaratığı refleksler oldukları kadar tercihlerin, yönelimlerin, tesadüflerin de ürünüydüler... Hayatta kalabilmek için çevrelerine ördükleri gizemin ağdalandırıp büsbütün ayrıksı hale getirdiği töreler...

Çoğu kez kendilerine ölüm ve yoksulluk getirecek yasalardan ancak dere kenarındaki otlar kadar haberdar olmuşlardı. Yatağında sakin akan nehir nasıl kendi yolunu değiştirecek ya da büsbütün kurutacak yasalarına yabancıysa insanların, öyle...

Akıp giden zaman ve uzun yollar boyunca bütün maharetlerini törelerinden ödün vermeden varlıklarını sürdürmek için kullanarak Çingene gibi yaşamaya devam etmişlerdi. Yaşadıkları çaresizlik dağın ya da nehirinkinden pek farklı değildi. Ama dağa ve nehre çaresiz demek ne denli doğru olur ki?

(...)

Yüzlerce yıllık görkemli tarih boyunca şehirdeki şenliğin bir parçası olan Çingeneler, şimdi alelade dilencilere dönüşmüştü. Eski payitahta iktidarın gücü ve ihtişamını göstermek için dökülen servetin, İstanbul, Bursa gibi güçlü şehirlerle rekabetin, Yahudi, Rum, Ermeni, Bulgar nüfusun canlandırdığı şehir hayatı [Edirne] ardında iz bırakmadan yok olup gitmişti. Göçebelik ise uzak bir hayal bile değildi. Artık ne gidilecek, ne dönülecek bir yer kalmıştı. Geçmişin kayıp anıları, yuvaları dağıtılmış kuşlar gibi acı çığlıklar atarak zihinlerde umarsızca dolanıp duruyordu.

"Sonsuza dek yeryüzünde dolaşıp dursunlar, geceledikleri yerde ikinci kez konaklamasınlar, su içtikleri kaynaktan ikinci kez içmesinler, bir yıl içinde aynı nehirden iki defa geçmesinler." Efsanevi Çingene laneti, isyemdışı söylenen bir dua gibi içimde mırıldandı. Dilime kadar gelen cümleyi yüksek sesle söylemekten korkup elimle ağzımı kapattım. Ama onlar ne düşündüğümü anlamışlardı. Çingenelerin üstüne asıl lanet şimdi çökmüştü.

(...)

Kelimeler ve adlar zamana gömülse de bu dilin Çingene mahallesindeki varlığı, solunan hava gibi sessiz, güçlü, vazgeçilmezdi. Romanca, umutsuzluk ve yalandan ibaret hayatın sapsade tarifiydi.

Tanrıların korktuğu bu çocuklar geçekten kara topraktan yaratılmıştı. Ateş hırsızından bu yana tanrıları bir onlar şaşırtmıştı. Evlerden, eşyalardan, mülklerden, bayraklardan, kitaplardan, banka hesaplarından, inceden inceye hesaplanan güvenli gelecek düşlerinden çatılmış dünyayı çıplak ayaklarının altında çiğniyorlardı; bacası tüten, güneşi parlayan çocuk resimleri gibi acemice çiziştirilmiş hayalleri buruşturup atıyor, ne cennetle ödüllendiriliyor, ne cehennemle korkutulabiliyorlardı. Anı doludizgin yaşıyor, isteklerini ve umutlarını o ânın avuçlarına teslim ediyorlardı; çıplaktılar, yalnızdılar, umutsuzdular, inatçıydılar. Baş eğmiyor, ele avuca sığmıyorlardı; geleceğe inanmadıklarından tanrılara inançları yoktu, şimdiki zamanda sarulan hayatları kaderin ta kendisiydi.

Romanca iyi, kötü, korkunç ya da güzel olmayan bu sıfatsız ve geleceksiz hayatın şiiriydi.

(...)

Çingenelerin yurtları yabancılardan kaçırdıkları bilgi, söyledikleri yalan, çokbilmişliğin ve zalimliğin kararttığı gözlerin ulaşamadığı bir toprak parçasıdır. Çingeneler bu ele geçmez toprağı, soyağaçları gibi zihinlerinde taşır. ...

Okurken gadjonun gözüne takılan kısımlardı bunlar. Tamamı Ayşegül Devecioğlu'nun bir çingenenin öyküsünü ele aldığı "Ağlayan Dağ, Susan Nehir" romanında, ha bir de şu alıntıyı eklemeden bitirmeyeyim, benim kıymetlim...

"Yol yorgunudur Çingeneler, yerleşikliğin imkânsız olduğunu bilir, yerleşik hayatı kekeleyerek yaşarlar."

Son olarak bir de Rus çingenelerine kulak verelim mi?

“İki Dil Bir Bavul” müzikaline ödül!

Veren Kültür Bakanlığı mıdır, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı mı, rivayet muhtelif de, ödülün enteresanlığı kesin. Beğenisini "olmayana ergi" yöntemiyle dışavuran "bakanlık", eğer olsa müziğinin de en iyi olacağını varsayarak filme ödül verdi...

Denizli'den Şanlıurfa'ya atanan bir öğretmenin Türkçe bilmeyen Kürt öğrencileri eğitmek için harcadığı çabayı anlatan "İki Dil Bir Bavul" filmi, içinde yer almayan müziğiyle En İyi Müzik Ödülü aldı. 1. İlk Yönetmen Film Festivali tarafından ödüle layık görülen film, Adana’da Yılmaz Güney ve SİYAD ödülleri, Saraybosna’da ‘EDN Talent’, Abu Dabi’de ‘En İyi Ortadoğu Belgeseli’ ödülü ve Antalya’da En İyi İlk Film dalında Altın Portakal ödülünden sonra bu son ödülüyle de tekrarı zor bir başarıya imza attı.
Yönetmenler Orhan Eskiköy ve Özgür Doğan bir telefonla gelen başvuru talebine filmin bir kopyasını gönderdiklerini, daha sonra kendilerine “bir şey göndereceğiz adresinizi alabilir miyiz?” talebiyle bakanlıktan bir telefon geldiğini belirtiyorlar. Postadan gelen paketten En İyi Müzik Ödülü çıkınca bu kez merakın yerini şaşkınlık alıyor. Çünkü “İki Dil Bir Bavul” filminde birkaç saniyelik ritm sesi ve öğretmenle öğrencilerinin diyaloglarından başka “ses” yer almıyor. Kaldı ki yönetmenler de filmi müziksiz olarak değerlendiriyor ve ekliyor, “ödül şaka gibi!”
Bir başka ayrıntı da yarışmanın Kültür ve Turizm Bakanlığı çalışması olduğu düşünülürken ödülle ilgili haberlerde Bayındırlık ve İskan Bakanlığı’nın adının geçiyor oluşu. Şimdi herkes bakanlıklardan bir açıklama bekliyor. Ancak neden müzik ödülü sorusuna “içimizdeki sesi dinledik” yanıtını almak da mümkün görünüyor.

http://haber.sol.org.tr/postal/iki-dil-bir-bavul-muzikaline-odul-24030 adresinden...

keyifli bir uyanış diyelim biz buna...

Aslında bir süredir rahattayım, ders, ödev, makale koşturmacalarına ara vereli 1 hafta oldu ama bitmez bu "bir garip araştırma görevlisi"nin işleri, bitmez...
Önümüzdeki dönemin hazırlığı vardır daha yapılacak; ara yıl tatili vakti hocalar aranıp bulunmalı, ders programları hazırlanmalı, sonra da o derslere yaraşır derslikler bulunmalı... bitmez bu çile bitmez. Yine de akşamları size aittir ya, bir de okunacak yazılacak şeyler ya askıya alınmış ya da asgari düzeye indirilmiştir ya değmeyin keyfime. Böyle yarı keyifli, yarı koşturmalı geçirdim bu haftayı işte ama bugün itibariyle ders programı da tamamlandı. Boşta mı kaldım ne? Yok yok, ben keyifli bir uyanışın başındayım diyeyim şu anıma ya da kısa sürecek güzel bir rüyanın başında oluşum mu daha bir uydu bu durumuma? Bilemedim... Olsun ey ikinci dönem, sen kapıma dayanana kadar emin ol ki ben günlerimi pek bir güzel geçireceğim :)

Güzelliğe en çok yakışan ile, müzik ile devam edelim. Vazgeçemediğimden, Tom Waits'den ama bu sefer Cibelle yorumu ile...

bir de şarkının sözlerinin türkçe çevirisini ekleyelim daha bir güzel olsun...

başını, eskiden kalbimin olduğu yere yasla

toprak üzerimde kalsın

uzan yeşil çimenlere

beni sevdiğin zamanları hatırla

yaklaş iyice,

çekinme

yağmurlu gökyüzünün altında dur,

ay yükseliyor ufuktan,

trenler geçerken beni düşün,

üzerimde biten çalı çırpıyı temizle

geçip gitmedi mi tren çalaçala düdüğünü?

boşluğa karıştım ben

uçuyorum artık havada,

gölgemde dur,

artık her şey benden oluşuyor.

hava raporunda bugün diyecek ki

yağmur kokusu var havada.

tanrı yıldızları aldı, birleştirdi onları,

artık kuşlar ayırt edilmiyor tomurcuklardan.

benden kurtulamayacaksın hiç bir zaman,

tanrı beni ağaca dönüştürecek.

bana elveda deme

yalnızca gökyüzünü anlat bana

ve eğer gökyüzü düşerse sözlerimin üzerine

şakacı kuşlar yakalarız seninle

başını, eskiden kalb,min olduğu yere yasla

toprak üzerimde kalsın

uzan yeşil çimenlere

beni sevdiğin zamanları hatırla...

yağacak olan kara inat... hep yağmur...

Flaş

Hava poyrazladı yağmur yağacak
Yanıp yanıp sönüyor ışıklandırılmış gözlerin
Yukarda
Küle gömülmüş bir elma gibi gökyüzü
Patladı patlayacak
Olanca hışmıyla kentin.

Sensin
Akıyor ön dişlerin beyaz beyaz yanıma
Her şey rengine göre kanar bilirsin
Tırnakların pembeye boyanmış bir koy gibi
Pespembe kanar
Ve herbir renkte kanayan gözlerin
Çınlatır Eluard’ın mısralarını orada
“İçinde uçtuğum gözlerin
Yolların gidişine
Dünyanın dışında bir anlam verdi.”
Demek oluyor ki bu dünyada olmak öyle derin
Öylesine anlamlı ki insan
Bizse bu anlamın işçilerinden ikisi
Yağmur yağacak.

Yarı karanlık odamız, üstelik soğuk
Isıtıcı bir soğuk bu, değişik
Sensin, bir yüzümde geziniyor şimdi yüzün
Bir elimizdeki kitaplarda
Şiirler okuyoruz bugün
Limanlık bir deniz gibi kıpırtısız önümüzdeki taş masa

Uykuya yatmış gibi bütün balıklar
Gemileri kaptansız tayfasız
Gidip gidip geliyor kimi zaman da
Anayurduna dağlara
Şiirler okuyoruz bugün.

Yaşlandık da ondan mı
Susarak katlanıyoruz her mutsuzluğa
Saatlendiriyoruz günü
Bölüyoruz dakikalara
Bir hiç oluncaya kadar bölüyoruz onu.
Bölüyoruz yani bütün mutsuzluklara
Bir yaprak saniyesi geçiyor usul usul
Penceremizden
Mavi mavi hatmiler parlıyor dışarıda
Dışarıda küçük bahçemizde
Ayak izleri gibi gökyüzünün
Hatmiler
Bırakıyoruz bu sessiz uyuma kendimizi
Derken bir mavi damar, bir dudak büküş
İyi anlaşılamayan bir ses sokaktaki
Çırpına çırpına yükselen duman
Bir tutam saçın öne düşüşü
Sanki bir sardunya bir yaz boyu ne kadarcık uzarsa
Kaça alınırsa bir tükenmez kalem
Doluyor içimize öyle
Hayatın birdenbire anlaşılması gibi bir duygu gürültüsü
Yağmur yağacak.

Yaşını çoktan aştım Orhan Veli’nin
Ölümle duruyorsa eğer yaşlanmak
Onun bir sonbahar yağmuruna gömülü ölüsü
Yağdı yağacak
“Ölünce kirlerimizden temizlenir
Ölünce biz de iyi adam oluruz...”
Sade ve ince
Dünyaya uzun parmaklarıyla dokundu dokunacak.

Yorulduğun zaman söyle
Susalım, hiç konuşmayalım istersen
Sussak da, hiç konuşmasak da, sözlerin senin
Açık denizler gibidir zaten elimde
Her zaman ama her zaman bir kıyıyı sezdiren
Hatırlıyorum da kelimelerini bir bir:
Şairlerin flaşları kalpleridir
Dışarıya da parlamalı biraz
Kaldı ki ben içimde gezinmekten yoruldum
Sensin, iyi anlarsın beni
Gözlerine başka türlü bakıyorum
Ben bütün gözlere başka türlü bakıyorum şimdi
Nemli bir tülbent olup buğulanıyor
Ve yaslı ve mahzun
Ve devrilmiş bir boya kabı gibi de yoğun
Memleketimin gözleri
Yağmur yağacak.

Öyle bir yağmur ki bu, bilirsin
Dam saçak demeyecek, yağacak
Yağacak bir hışım gibi canevine kentin
Kalplerimiz küle gömülmüş elmalar gibi
Patladı patlayacak
Alacak sonunda kendi rengini.

Edip Cansever

Dikkat, Okul Var!

Şanssız mıydık? haksızlık olur şimdi
Düşünsene nasıl geçmiştik hızla
Birleşen iki güvercinin arasından
Hiç dokunmaksızın onlara

Bende tarçın sende ıhlamur kokusu
Az mı dolandık Başkentin sokaklarında
Ama işte şölenin kaçınılmaz acısı
Bizim payımıza düştü sonunda

Aşkımız şimdi görklü bir hayatın
Yabancaya berbat bir çevirisi
Sen metinde üç beş satır atladın
Ben geçmiş zamanda dondurdum fiilleri

Sen ki özenle katlanmış bir mendil gibiydin
Düşünür müsün zaman zaman acaba
Nelerle ödedik şu mevsimi
Ve gün nasıl vuruyor topuklarımıza

Şanssızım diyemem ben kendi payıma
Oluyor böyle şeyler ara sıra
Sözgelimi okul kitaplarına girmez şiirim
Bütün çocuklar anlar da

Cemal Süreyya

(bu yıl, daha çok şiir ve şiirde rastlanılan yaşanmışlıkların daha çok keşfi adına bir başlangıç yapayım dedim Cemal Süreyya ile...)

bu gökyüzünde grev var...

...

bir grevin üstüne yağmur yağıyor

ince ince

tek tek ve çiseleyerek

her damla bir grev gözcüsü

her gökgürültüsü bir slogan

açılıyor birdenbire pankartlar

bu gökyüzünde grev var ...

Adnan Yücel

RUBAİLER'den

Birinci Bölüm'den...

5
Sarılıp yatmak mümkün değil bende senden kalan hâyale.
Halbuki sen orda, şehrimde gerçekten varsın etinle kemiğinle
ve balından mahrumedildiğin kırmızı ağzın, kocaman gözlerin gerçekten var
ve âsi bir su gibi teslim oluşun ve beyazlığın ki dokunamıyorum bile...

7
Bu bahçe, bu nemli toprak, bu yasemin kokusu, bu mehtaplı gece
pırıldamakta devamedecek ben basıp gidince de,
çünkü o ben gelmeden, ben geldikten sonra da bana bağlı olmadan vardı
ve bende bu aslın sureti çıktı sadece...


İkinci Bölüm'den...

4
Geçmiş günün hasretini çekmem
-yalnız bir yaz gecesi bir yana-
ve gözümün son mavi pırıltısı bile
gelecek günün müjdesini verecek sana...

5
Ben, bir insan,
ben, Türk şairi komünist Nazım Hikmet ben,
tepeden tırnağa iman,
tepeden tırnağa kavga, hasret ve ümitten ibaret ben...


Üçüncü Bölüm'den...

1
İnsan
ya hayrandır sana, ya düşman.
Ya hiç yokmuşsun gibi unutulursun
ya bir dakka bile çıkmazsın akıldan...

4
Gün iyiden iyiye ışıdı artık,
tortusu dibe çöken bir su gibi duruldu, berraklaştı ortalık.
Sevgilim, sanki seninle yüz yüze geldim birdenbire:
aydınlık, alabildiğine aydınlık...


Nazım Hikmet